Moeten we daar (nog) wat mee? Hebben we daar (nog) wat aan? Daar is bij het referendum op 1 juni 2005 in Nederland al veel over gezegd, zoals de sites onderaan deze pagina laten zien. De gevolgen van het nee bij dit referendum zijn nog niet duidelijk. Of we ons zorgen moeten maken, hangt vooral af van de vraag:
Zijn de grensoverschrijdende problemen in Europa zo groot, dat we daar een slagvaardiger Europa voor nodig hebben ?
De wereld wordt kleiner. De problemen niet.
Criminaliteit stopt niet bij de grens. Het veilige Nederland lijkt niet zo veilig meer. Wij in Europa worden te duur, maar willen onze sociale zekerheid toch niet kwijt. Tegelijkertijd slaan de toekomstige economische grootmachten China en India de handen ineen. Verstandig natuurlijk, maar kan Europa het nog bijbenen?
Amerika 'zorgt' voor de wereld, maar niet altijd op de manier die wij graag zien èn met weinig oog voor het milieu. Ook voor de arme landen is het milieu niet de hoogste prioriteit. Begrijpelijk, ook zij willen hun aandeel in de groei. Het klimaat verandert èn sneller dan verwacht. De zeespiegel stijgt. Wat als Europa het hier af laat weten? Straks lekker naar het strand van Amersfoort aan zee?
Overdreven, maar toch: Hebben we voor het aanpakken van deze problemen niet dringend een slagvaardiger Europa nodig, zoals de grondwet beoogt? Of kunnen we nog best een aantal jaren toe met hoe we nu in Europa samenwerken? Die inschatting moet iedereen voor zichzelf maken.
Europese samenwerking
Dat we in Europa moeten samenwerken staat nauwelijks ter discussie. Ruim 50 jaar geleden was Nederland samen met België, Duitsland, Frankrijk, Italië en Luxemburg al tot de conclusie gekomen, dat we een aantal problemen niet meer in ons eentje konden oplossen.
Bovendien is samenwerken goed voor de handel en daar heeft Nederland het altijd al van moeten hebben. Ook was Europa aan het herstellen van een verwoestende oorlog en de gedachte leefde sterk, dat landen die nauw samenwerken elkaar niet gauw zullen aanvallen.
Nederland stond in 1951 dan ook enthousiast aan de wieg van de Europese samenwerking van toen nog maar 6 landen. Deze samenwerking is een succes gebleken: de welvaart nam sterk toe, de onderlinge oorlogen bleven achterwege en inmiddels doen 25 landen aan de Europese Unie mee. Toch is het enthousiasme uit de beginjaren in Nederland sterk verminderd. Europa is een 'ver-van-mijn-bed-show' geworden.
Moeizame besluitvorming bij 6 èn 25 landen.
Het succes van Europa is er niet vanzelf gekomen. Voor iedere beslissing moesten de deelnemende landen het unaniem eens zien te worden. Dat kostte veel tijd toen we nog met zijn zessen waren. Dat kost nog veel meer tijd nu de Europese Unie 25 landen telt.
Nog steeds is het op veel terreinen zo, dat één land via een veto de oplossing van een probleem voor alle andere landen kan tegenhouden.
Die moeizame besluitvorming is op zich al een reden om een probleem alleen Europees aan te pakken als dit niet even goed of beter door de landen zelf kan worden gedaan. Maar voor de grote grensoverschrijdende problemen is Europese samenwerking nodig. Dáár zijn de voor- en tegenstanders van de grondwet het over eens. Dáár gaat het bij het referendum op 1 juni dus niet om.
Waar het bij de Europese grondwet vooral omgaat
De voorgestelde Europese Grondwet is een dik pak papier geworden, waar je veel over kunt opmerken , maar als we ons echt tot de hoofdzaak beperken dan willen de opstellers van de grondwet vooral bereiken, dat
| 1. | de grote grensoverschrijdende problemen sneller worden aangepakt |
| 2. | de landen tegelijkertijd zo zelfstandig mogelijk blijven |
| 3. | de burgers meer zicht èn greep op Europa krijgen |
|
Een langdurig bevochten compromis Ook de grondwet is een moeizaam bevochten compromis: wel slagvaardiger, maar ook met extra waarborgen voor onze zelfstandigheid. We moeten er dus geen wonderen van verwachten. Maar het is ook niet zo, dat Nederland nu in één klap een machteloze provincie van de superstaat Europa wordt, zoals sommigen vrezen. Wat in de discussie opvalt is, dat de voorstanders soms wel erg vóór en de tegenstanders soms wel erg tégen zijn. |  |
Een ruime meerderheid zou op meer terreinen voldoende moeten zijn. Een besluit kan dan niet meer door één land geblokkeerd worden.
De prijs voor deze grotere slagvaardigheid kan dus zijn, dat een probleem anders wordt opgelost dan we in Nederland graag zouden willen. Al te dramatisch is dit nu ook weer niet: het kunnen blokkeren van een besluit is één ding, maar vervolgens volledig je zin krijgen is echt iets anders.
Andere maatregelen die de grondwet bevat om de besluitvaardigheid te vergroten zijn bijvoorbeeld het afschaffen van de halfjaarlijkse wisseling van voorzitter en het kleiner maken van de Europese Commissie. Landen vinden het natuurlijk nooit plezierig om op bepaalde terreinen een deel van hun zeggenschap af te staan, maar bij problemen die ze in hun eentje toch niet kunnen oplossen, hebben ze niet zoveel aan die eigen zeggenschap. Een Europese oplossing zal al gauw de voorkeur hebben boven géén oplossing.
Maar voor de problemen die even goed of beter door de landen zelf aangepakt zouden kunnen worden, geldt dit niet. Daarbij zit niemand te wachten op de bemoeienis van een Brusselse bureaucratie die het beter denkt te weten.
Daarom hebben de opstellers geprobeerd het beginsel "samen sterk als het moet, maar zelfstandig waar het kan" in de Grondwet te verankeren. Zo somt de grondwet heel precies op, waar Brussel zich mee mag bemoeien.
En als dat mag, gaat het meestal om een gedeelde bevoegdheid tussen Brussel en de nationale lidstaten. De Europese Commissie moet dan voor iedere voorgestelde maatregel nadrukkelijk motiveren, waarom een 'Europese oplossing' in haar ogen beter is dan een nationale oplossing. De nationale parlementen krijgen hierbij de rol van waakhond toebedeeld.
Zo geeft de grondwet ons meer mogelijkheden om waar dat nodig is 'onze zelfstandigheid' te verdedigen. Onze maatschappelijke en politieke vertegenwoordigers moeten deze nieuwe mogelijkheden dan wel alert weten te gebruiken. En daar ... moeten wij zelf voor zorgen.
Discussie rond de grondwet
We zagen eerder al dat Nederland in de jaren vijftig een van de meest fervente voorvechters was van een hechte Europese samenwerking. Tegenstanders waren soms nauwelijks te vinden. Bij de Europese grondwet hebben we daar geen klagen over. Een groot deel van de burgers is er - zacht gezegd - nog niet echt van overtuigd, dat die grondwet er snel moet komen.
De tegenstanders hopen dat het afstemmen van de grondwet tot nieuwe onderhandelingen zou kunnen leiden met kans op een beter resultaat: een grondwet die verder gaat òf juist minder ver
De voorstanders zijn daar minder optimistisch over. Die verwachten niet, dat andere landen een tegenstem van Nederland zullen belonen. Zij vrezen nodeloze vertraging of een situatie waarin Nederland tot de achterhoede gaat behoren. Een beter of ander resultaat zit er volgens hen op afzienbare termijn niet in. De grondwet is naar hun oordeel dan wel niet ideaal, maar toch op vele terreinen een stapje voorwaarts èn dat zonder veel nadelen.
Daarnaast proberen veel van de vernieuwingen in de Grondwet tegemoet te komen aan de huidige kritiek op Europa. Ook zal het met de nieuwe grondwet eenvoudiger worden om de Europese instellingen in het gareel te houden en de grondrechten van burgers te laten eerbiedigen. Tenslotte krijgen zij die het in Europa op bepaalde punten graag anders zouden zien, meer mogelijkheden om Europa naar hun inzichten om te buigen.
En als dat allemaal niet zou mogen baten, dan maakt de nieuwe Grondwet het in ieder geval eenvoudiger om uit de Europese Unie te treden. Door de Grondwet af te wijzen - zo menen de voorstanders - zouden we ons zelf van deze verbeteringen en nieuwe mogelijkheden beroven en dus eigenlijk onze eigen ruiten ingooien.
De voorstanders kunnen zich dan ook nauwelijks voorstellen, waarom een belangrijk deel van de burgers toch zo zijn twijfels heeft.
Informatiekloof tussen burger en Europa
Toch vallen deze twijfels van de burger best te verklaren: Europa is door de jaren heen dan wel een succes gebleken, maar op den duur geldt dat goed nieuws geen nieuws meer is. Bovendien moest dit succes vaak moeizaam bevochten worden in langdurige vergaderingen, die alleen voor Europese specialisten te volgen waren.
Geen onderwerp dus waar je als burger snel warm voor loopt of waarmee nationale politici zich erg geliefd kunnen maken.
En de laatste jaren ging natuurlijk ook niet alles goed. Denk aan de invoering van de Euro en de onwil van Duitsland en Frankrijk om zich aan de afspraken rond overheidstekorten te houden. En slecht nieuws is natuurlijk wel nieuws!
In zo'n situatie is het niet handig ons plotseling te overspoelen met zeer uiteenlopende meningen over een grondwet, waar we nog weinig van weten. Dan is het juist heel goed voorstelbaar dat we op voorhand zo onze twijfels hebben.
Hier wreekt zich dat Europa door de jaren heen voor de burger teveel een ver-van-mijn-bed-show geworden is. Het was dan ook geen toeval, dat de regeringsleiders die in december 2001 met de Verklaring van Laken de aanzet tot de grondwet gaven, het voor alles als uitdaging zagen om Europa weer dichter bij de burger te brengen. Europa zou daartoe niet alleen slagvaardiger, maar ook democratischer en doorzichtiger moeten worden.
De grondwet probeert dit te bereiken door
| - | de bevoegdheden van het Europees parlement uit te breiden, |
| - | de regeringsleiders in het openbaar te laten vergaderen, |
| - | de openbaarheid van documenten te vergroten en |
| - | de Europese instellingen beter naar de burgers en zijn belangenorganisaties te laten luisteren. |
Ook geeft de grondwet de burger meer greep op wat wel en niet Europees moet worden aangepakt. Bijvoorbeeld door een burger-initiatief. Het bijzondere van het referendum over de Europese Grondwet was, dat ook zij die hartstochtelijk voor een nee bij het referendum hebben gepleit, tevens aangaven zeker niet tegen Europa of Europese samenwerking te zijn.
Ook de problemen waar Nederland en Europa voor staan, zijn door dit nee natuurlijk niet opgelost. Welke stappen er nu gezet zouden moeten worden, is nog niet duidelijk.
Wel is duidelijk, dat de achtereenvolgende regeringen en de Nederlandse politici in het verleden te weinig actief zijn geweest bij het informeren van de Nederlandse bevolking over de ontwikkelingen in Europa én dat een groot deel van de Nederlandse bevolking de woorden van gezagsdragers niet meer voor zoete koek aanneemt of sterker nog: daar vaak openlijk zijn twijfels bij heeft.
Het herwinnen van het vertrouwen van de burger zal dan ook zeker één van de stappen moeten zijn.
Onderstaande lijst van sites is niet uitputtend. Wel geven zij tezamen een goed beeld van de verschillende meningen, de belangrijkste discussiepunten en de informatie die rond de grondwet zelf beschikbaar is.
 |  | |
Op www.grondweteu.nl vertelde de Nederlandse regering, waarom zij nadrukkelijk vóór de grondwet is. Onderdelen van de site waren:
| | ||||||||
|  | |
Op www.grondwetnee.org zet het comité Grondwet Nee uiteen, waarom zij vindt dat de Grondwet nog niet ver genoeg gaat en mede daarom een stap in de verkeerde richting is.
| | ||||||
|  | |
Op www.referendumwijzer.nl kunt u nagaan in hoeverre uw gedachten met de grondwet overeenstemmen.
| | ||
|  | |
Op www.grondweteuropa.nl vindt u alles over de grondwet en zijn ontstaansgeschiedenis. Bij de artikelen is ook de toelichting van de Nederlandse en Belgische regering opgenomen.
| | ||||
|  | |
Www.europeesreferendum.nl laat de voors en tegens van de grondwet door een voor- en tegenstander naast elkaar zetten.
| | ||||||
|  | |
Www.referendumcommissie.nl van de onafhankelijke referendumcommissie geeft alle informatie over het referendum, dat onder haar verantwoordelijkheid op 1 juni wordt gehouden.
| | ||||
|  | |
Www.europabestbelangrijk.nl van het ministerie van Buitenlandse Zaken laat zien Waarom Europese Samenwerking belangrijk is voor ...
| | ||||||||||||
|  | |
De site www.ukomttochook.nl van de overheid gaf vooral informatie over de organisatie van het referendum en de wijze waarop men kon stemmen. Onderdelen waren:
| | ||||||